Kasım Ayında Şanlıurfa Tarihinde Neler Yaşandı?

Şanlıurfa'daki Okul Saldırısı Sonrası Tehdit Paylaşımı Yapan 13 Kişi Yargılanıyor

İçeriği Görüntüle

Kasım 201. Urfa tarihinde tarihin kaydettiği ilk büyük su baskını meydana geldi. Bu tufanda 2000'den fazla insan boğularak veya enkaz altında kalarak can verdi. Bundan başka kentteki Hıristiyanlar Kilisesi ve Kraliyet Sarayı da yıkıldı.
Kasım 667. Bir gece yarısı, kentte yine büyük bir su baskını meydana geldi. Urfa tarihinde beşinci kez görülen bu afette yine surlar yıkıldı ve binlerce insan suda boğularak öldü.
28 Kasım 1144. Halep Atabeyi İmadeddin Zengi, Urfa’yı ele geçirmek amacıyla Urfa önüne geldi. Kan dökülmemesi için kentin teslim edilmesini istedi. Bu istek reddedildikten sonra kentin civarı kuşatıldı ve surlar dövülmeye başladı. Bu durum dört hafta devam etti. Zengi son kez şehrin teslim edilmesini istedi, ancak bu istek yine kabul edilmedi. Artık yapılacak başka bir şey kalmamıştı. Zengi lağımlara yığılmış olan yanıcı maddelerin tutuşturulmasını emretti. Tellallar, bütün orduya, sur yıkılır yıkılmaz saldırmalarını, kentin üç gün süreyle yağma edilmesine izin verildiğini ilan ettiler.
29 Kasım 1114 tarihinde şiddetli bir yer sarsıntısı komşu şehirlerde büyük zarara yol açtı. Urfa’da surların 13 kulesi ve Harran surlarının da bir kısmı yıkıldı. Urfalı Mateos da kitabında depreme geniş bir yer ayırmıştır. Mateos depremi şöyle anlatır: “Bunun gibi ilahi gazap ne geçmişte ne de bizim zamanımızda görülmüş ve işitilmiş ve ne de kitaplarda okunmuştu. Derin bir uykuya dalmış bulunduğumuz bir sırada aniden müthiş bir gürültü koptu ve bütün dünya sarsıldı. Yeryüzü şiddetle titredi, kayalar yarıldı ve tepeler çatladı. Dağlarla tepeler şiddetle çınladı. Onlar canlı hayvanlar gibi ses çıkardılar. Dağların sesi, kulaklarda bir ordunun çıkardığı gürültüyü andırıyordu. Canlılar, Allah’ın gazabı altında şaşkın bir vaziyet içine düşmüş olup dalgalı bir deniz gibi titriyorlar ve çalkalanıyorlardı. İnsanlar ağır hastalar gibi inliyorlardı. Yeryüzünden, dehşete kapılmış ümitsiz bir firari gibi figan ve haykırış sesleri yükseliyordu. Bu sesler, zelzeleden sonra da geceleyin bir saat kadar işitiliyordu. Bu felaket esnasında herkes kendi hayatından ümidini kesti ve kıyamet gününün geldiğini zannetti. Çünkü tam bir kıyamet gününü andıran bir hal vardı. O gece, Samsat, Hısnmansur (Adıyaman), Keysun, Raban (G. Antep/Araban) ve Maraş şehirleri harap oldu. Maraş’ın akıbeti o kadar feci olmuştur ki, yaklaşık 40,000 insan ölmüş hiç kimse kurtulamamıştı.”
Kasım 1185. Eyyubi hükümdarı Sultan Selahaddin Musul’da iken hastalandı ve Harran’a geldi. Kışı Harran’da geçirdi.
17-18 Kasım 1535. Osmanlı Padişahı Kanûni Sultan Süleyman (1520-1566), Irakêyn Seferi'nden dönerken ordusuyla iki gün Urfa'da ikâmet etti. Daha sonra Urfa ile Birecik arasında kışladı.
1890 yılında Avrupa’dan gelen ticaret gemileriyle İskenderun’a, oradan da Halep Eyaleti’ne bulaşan kolera salgınında birçok insan ölmüştür. Halep’e bağlı Urfa Sancağı’nda ilk kolera vakası 15 Eylül 1890’da görülmüştür. 1 kasımda 3, 3 kasımda 2 kişi hayatını kaybetmiştir. Urfa’da kasım ayında en fazla ölüm 15 kasım günü yaşanmış ve 7 kişi ölmüştür. 18 kasımda Urfa’da 2, Birecik’te 27 kişi hayatını kaybetmiştir. 26 Kasımda ölü sayısı 4, 28 Kasımda 6 ve 29 kasımda ise ölü sayısı 6’dır.
1917 yılı Kasım ayının son günlerinde 6. Depo Alay’ına bağlı 5 erde sarıhumma hastalığıı görülmüş ve bunlar karantinaya alınmıştır.
1 Ocak 1960’da Akçakale ilçesindeki sel afetinde Karamıh ve Dursun; 4 Kasım 1961’de Suruç ilçesindeki sel afetinde Çarmelik ve Ağharabe; 13 Kasım 1967’de Akçakale ilçesindeki sel afetinde Bildiriç (Damlalı) Köyü’ndeki Fırat Nehri ve Pisi Deresi; 21 Nisan 1967’de Birecik ilçesindeki selde Fırat Nehri; 14 Nisan 1968’de yine Birecik ilçesindeki selde Fırat Nehri; 12 Ocak 1969’da Urfa merkezdeki sel afetinde Karakoyun; 1 Nisan 1969’da Birecik ilçesindeki selde Fırat Nehri; 17 Nisan 1969’da Hilvan ilçesindeki sel afetinde Korçik dereleri taşmıştır.
2006 yılının Kasım ayı başında Urfa’da bir sel felaketi daha meydana gelmiş, 6 gün boyunca aralıklarla yağan yağmur en çok Siverek ilçesine bağlı köylerde maddi hasar meydana getirmiştir. İlçe kaymakamlığı acilen gerekli ekipman ve aletlerle afete müdahale etmiştir.
30 Kasım 2018 günü öğle saatlerinde başlayan sağanak yağışlar zamanla şiddetlenerek yerel kuvvetli yağışlara dönüşmüş ve 1 Aralık günü ikindi saatlerine kadar sürmüştür. Urfa merkeze bağlı ilçelerde ve buna bağlı mahallelerde ani sel ve su baskınlarına neden olmustur. Bu afetlerden en çok Karaköprü ve Eyyubiye ilçelerimiz etkilenmiş olup hafif yaralı trafik kazaları, iş yerleri ve evleri su basmaları gibi zararlar meydana gelmiştir. Yağış esnasında zaman zaman şiddetlenen rüzgâr ve yağıştan dolayı bazı işyerlerinin çatıları uçmuş, tavan ve terasları zarar görmüş ve bazı istinat duvarları çökmüştür
Kaynaklar:
“Şanlıurfa’da Sel Felaketi”, https://www.sondakika.com/ yerel/ haber-sanliurfa-sanliurfada-sel-felaketi-17
Abu’l Farac, Abu’l Farac Tarihi, Türkçeye terc. Ömer Rıza Doğrul, TTK Basımevi, Ankara 1950, Cilt II, s. 354; İbnül-Esir, İslâm Tarihi, el-Kâmil fit-Tarih Tercümesi, Çeviren Abdülkerim Özaydın, İstanbul 1991, Cilt X, s. 404; Segal, s. 299.
Chronica Minora I, (ed. Ignazio Guidi), Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, Scriptores Syri, I, ed. Rene Draguet, Louvain 1903
Hilmi Bayraktar, Tanzimattan Cumhuriyete Urfa Sancağı (İdâri, Sosyal ve Ekonomik Yapı), Fırat Üniversitesi Tarih Şubesi Yay. No: 12, Elâzığ 2007.
Işın Demirkent, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi (1098-1118), 2. baskı, Türk Tarih Kurumu Yay. Ankara 1990, cilt I.
Işın Demirkent, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi (1118-1146), Türk Tarih Kurumu Yay. Ankara 1987, cilt II.
İbnül Esir, el-Kâmil fit-Târih Tercümesi, terc. Abdülkerim Özaydın, İstanbul 1987, cilt XI.
İdris Bostan, “Birecik” maddesi, DİA, cilt VI, s. 187-189
İRAP İl Afet Risk Azaltma Planı, aynı yer; Kasım Yenigün-Reşit Gerger-Esra Gerger, “Şanlıurfa Özelinde Taşkınların Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi”, 4. Ulusal Taşkın Sempozyumu 23-25 Kasım 2016, Rize, s. 438 (Tablo 1).
J.B. Segal, Edessa The Blessed City, Oxford 1970.
MGM, Şanlıurfa İstasyonu, 30.11.2018 tarihli Hasar Raporu.
Subaşı, Turgut, “Urfa Sancağı’nda 1890 Kolera Salgını”, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 6/ Prof. Dr. Süleyman Büyükkarcı Özel Sayısı, (Aralık 2021): 246-269.
Urfalı Mateos, Urfalı Mateos Vak’ayinamesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162), Ermeniceden Türk-çeye tercüme H.D. Andreasyan, Notlar: E. Dulaurier-M.H. Yınanç, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. baskı, Ankara 1987.
Yılmaz Öztuna, Büyük Osmanlı Tarihi, İstanbul 1994, cilt II.