17 Şubat 1919 tarihinde Urfa’da doğan ve Urfa’da yetişen her sanatçıda inkâr edilemeyecek derecede hakkı bulunan Tenekeci Mahmut Güzelgöz 7 Mart 1988’de 69 yaşındayken vefat etmişti.
Mevlithanlığı, gazelhanlığı ve engin müzik bilgisinin yanında Urfa’nın tarihi, tarihi yapıları, gelenek ve görenekleri, masalları, menkıbeleri, kıssaları, çocuk oyunları, bedduaları, duaları, deyimleri, tekerlemeleri, manileri gibi konularda zengin bir bilgi birikimine sahip olan Tenekeci Mahmut Güzelgöz, Urfa’da fasıl geçen topluluklarda, yörenin gerçek üslubunu bilen usta bir okuyucuydu. En önemli özelliklerinden biri de O’nun sade ve nezih okuyuş üslûbu ile okurken sesleri konuşur gibi yerli yerine oturtmasıydı.
Dâvudî sese sahip olmasına karşılık, ince sesli sanatçıların çıkabileceği perdelere rahatlıkla çıkabilen bir ses genişliğine sahipti. Özellikle makam okurken sesinin üst sınırına geldiğini zannettiğiniz anda sanki ilahi bir kudretle ezgiyi tizlere doğru genişletir, dinleyenleri hayrete düşürerek artistik heyecan uyandırırdı.
Sağlam kişiliği ve zengin Urfa müziği birikimine sahip olması nedeniyle uluslararası üne sahip bir kaynak kişiydi. Bu özelliğinden dolayı Kültür Bakanlığı’ndan teşekkür almış, üstün hizmet ödülüyle onurlandırılmıştı.
Tenekeci Mahmut Güzelgöz’ün diğer önemli özelliklerinden biri de geniş bir hayal gücüne sahip olmasıydı. Verilen bir konu üzerine rahatlıkla bir hikâye dizebilir ve bunu nefis ve büyüleyici bir ustalıkla anlatabilirdi.
Dini müzikte de kendine has bir üslûbu ve zengin bir repertuarı vardı. Urfa’da yaygın olan Süleyman Çelebi’nin “Vesilet-ün necât”ını, “Mustafa Mevlidi”ni, “Refet Mevlidi”ni ezbere bilir ve okurdu. Ayrıca çok sayıda kaside ve ilahi bilirdi.
Oğlu Osman Güzelgöz'ün babası Tenekeci Mahmut Güzelgöz'ü anlattığı videosunda ise şu ifadeleri kullanıyor.
BABAM TENEKECİ MAHMUT GÜZELGÖZ
Hayatına dokunduğu bazı insanların gözünden Tenekeci Mahmut Güzelgöz:
“Abide bir şahsiyet…”
“Okumamış profesör…
“Halk biliminin en önemli kaynak kişilerinden…”
“Urfa’nın kültür ve müzik belleği…”
“Kültürümüzün önemli bir hazinesi…”
“Gönlü tok, gözü tok bir gönül insanı…”
Güzelgöz Ailesi için şefkati, merhameti, çabası, onuru, duruşu, disiplini, karakteri, öğreticiliği, yol göstericiliği ve daha pek çok önemli özelliği ile hayatımıza dokunan en önemli insan! Babamız, öğretmenimiz, yaşam koçumuz, masal anlatıcımız; dirayet, akıl ve yüreği ile ışığımız Tenekeci Mahmut Güzelgöz.
Komşularımızın, dost ve arkadaşlarının Mahmut Dayısı…
Bütün öğrencilerinin, müzik icracısı ve meraklısı herkesin Mahmut Ustası…
Yurt içi ve yurt dışından gelen halk bilimi (folklor) araştırmacılarının, derlemecilerin Urfa’daki ilk ve en önemli kaynak kişisi…
Repertuvarına Urfa ile ilgili türkü, hoyrat, gazel ve benzeri eserlerden birini katmak isteyenlerin kapısını ilk olarak çaldıkları ve yararlandıkları bir hazine…
7 Mart 1988’de ebediyete yolculadığımız babam Tenekeci Mahmut Güzelgöz; bugün yaşayan pek çok sanatçı dostumuza verdiği emeklerle, TRT ve Kültür Bakanlığı arşivlerinde kendisinden derlenen eserler ve halk bilimi çalışmaları ile hayatına olumlu anlamda dokunduğu bütün insanlar tarafından, vefatının üzerinden on yıllar geçmiş olmasına rağmen hayırla hatırlanan, şükran ve saygıyla anılan özel bir isim.
Babamız olarak bizim hayatımıza dokunduğu en önemli unsurlar kişiliği, karakteri ve duruşudur. Bize bir şeyler öğretmek için masallar anlatırken, hikâyelerin içine katarak söylediği ve hayatımız boyunca hep dikkat ettiğimiz şu sözleri aslında herkes için oldukça önemli ve yol göstericidir:
“Kim ne yaparsa kendine yapar. Kim ne yaparsa kendi kendine yapar…”
“Kırk kişi birleşse bile bir kişiyi rezil edemez ama bir kişi kendi kendini vezir de edebilir rezil de!”
“İnsan için en büyük sermaye ve zenginlik haysiyet ve itibardır, onurdur. Bunları hiçbir zenginlik satın alamaz. Bu değerlerden asla vazgeçmemeliyiz!”
Babam Tenekeci Mahmut Güzelgöz’ün öğrenmeye olan aşkı, heyecanı ve azmi benim ve birçok öğrencisinin hayatını şekillendiren en önemli hususlardandır. Ustalarından, ilim insanlarından, manevi şahsiyetlerden öğrendiklerini çok güçlü hafızası ve ezber yeteneği sayesinde zihninde arşivlemiş ve istifade etmek isteyenlerin hizmetine sunmuştur.
Halk bilimi, özellikle de musiki konusunda sahip olduğu titizlik ayrıca kayda değerdir. Eserlerin her detayını en doğru şekilde öğrenmek ve yine bunları en doğru şekilde meraklısına öğretmek onun ömrünü adadığı çabalarıdır. Hiç kimseden bir şey istemeden ve beklemeden, sahip olduğu bütün bilgileri yeni nesillere öğretmek istemesi de o bilgilerin, eserlerin bugüne ulaşabilmesini sağlamıştır.
Tenekeci Pazarındaki küçücük dükkânına ve Eyyubiye Mahallesindeki tek odalı, avlulu evimize her hafta kendi öğrencileri, derlemeciler, araştırmacılar, üniversite öğrenci ve öğretim üyeleri, tez hazırlayanlar, sanatçılar, gazeteciler, radyo ve televizyon program yapımcıları gelirdi. İmkânlarımız ölçüsünde hepsini misafir ederdik. Kimseden bir şey almamak, istememek, beklememek kendisini ve ailemizi “minnetsiz” kılardı. “Bütün bunlar bizim mütevazı zenginliğimizdir.” derdi babam. Hepimiz hala o mütevazı zenginliği her güzelliği ile hayatımızda koruyor ve yaşıyoruz.
Babamızdan aldığımız ilhamla biz de bugün haysiyet ve onurumuzla yaşamaya; sürekli olarak öğrenmeye, bildiklerimizi öğretmeye, sahip olduklarımızı hesapsız kitapsız paylaşmaya, insanlara faydalı olmaya ve ulaşabildiklerimizin hayatlarına olumlu anlamda dokunmaya gayret ediyoruz. Ondan aldığımız manevi emanetleri bugüne taşıma konusunda üzerimize düşen sorumluluğu yerine getirmeye çabalıyoruz.
Aslında benim söyleyecek çok sözüm var. Ondan öğrendiklerimiz saymakla bitmeyeceği gibi hayatlarımıza dokunuşu da anlatmakla bitmez. Fakat bu yazıyı çok uzatmak istemiyorum. Babam Tenekeci Mahmut Güzelgöz ile ilgili söylenebilecek hemen hemen her şeyi bulacağınız özel bir belgesele sizi yönlendirmek istiyorum.
DETA Prodüksiyon tarafından yapılan bir Tenekeci Mahmut Güzelgöz Belgeseli var. Kıymetli dostumuz İsmail Benek Bey’in teşvikleri, Araştırmacı dostum, kardeşim Abuzer Akbıyık Bey’in takip ve çabaları ile yapıldı bu belgesel. Erken yaşta bir trafik kazasında vefat eden sevgili kardeşimiz Muhammet Benek çok emek verdi. Tenekeci Mahmut Güzelgöz ile ilgili hemen hemen herkes araştırılıp bulundu. Hakkında söylenebilecek her söz derlendi. Emekleri için İsmail Benek ve Abuzer Akbıyık’a, DETA Prodüksiyon’a, emek veren ekibe; katılan, konuşan, katkı sunan herkese çok teşekkür ediyorum. Bu vesile ile Muhammet Benek kardeşimi de şükranla ve rahmetle anıyorum…
